دیزل ژنراتور یا باتری، کدام مناسب است؟

خلاصه: دوراهی استراتژیک در تأمین انرژی

اختلاف شدید قیمت گازوئیل یارانه‌ای و آزاد، تصمیم‌گیری را سخت می‌کند. گازوئیل یارانه‌ای حدود ۴۰۰ تومان است. گازوئیل آزاد نزدیک به ۳۰ هزار تومان قیمت دارد. همین تفاوت بزرگ باعث می‌شود انتخاب بین دیزل ژنراتور و سیستم ذخیره‌سازی باتری BESS برای واحدهای صنعتی، تجاری و حتی برخی خانه‌ها به یک چالش جدی تبدیل شود.متغیر اصلی در این تحلیل، شکاف قیمتی عظیم بین گازوئیل یارانه‌ای (۴۰۰ تومان در لیتر) و قیمت آزاد آن (حدود ۳۰ هزار تومان در لیتر) است که هر یک از این دو فناوری را در سناریوهای متفاوتی توجیه‌پذیر می‌سازد.

مقدمه

مصرف‌کنندگان صنعتی و تجاری در ایران با یک دوراهی کلیدی در تأمین انرژی مواجه هستند. انتخاب بین دیزل‌ژنراتورهای سنتی و سیستم‌های نوین ذخیره‌ساز انرژی مبتنی بر باتری (BESS)، یک تصمیم صرفاً فنی نیست، بلکه یک تصمیم اقتصادی و استراتژیک است که مستقیماً تحت تأثیر سیاست‌های کلان انرژی کشور قرار دارد. در سال‌های اخیر با تشدید نوسانات شبکه برق، افزایش قطعی‌ها و فشار فزاینده بر زیرساخت‌های فرسوده، اهمیت داشتن یک منبع مطمئن انرژی بیش از هر زمان دیگری احساس می‌شود. این یادداشت با کالبدشکافی پیامدهای مالی، ریسک‌های ذاتی هر فناوری و وابستگی آن‌ها به ساختار یارانه‌ای کشور، چارچوبی روشن برای یک تصمیم‌گیری آینده‌نگر بین دیزل‌ژنراتور یا باتری ارائه می‌دهد.

دیزل ژنراتور: مزیت وابسته به یارانه

بررسی‌ها نشان می‌دهد که مزیت دیزل ژنراتور به شدت وابسته به دسترسی پایدار به سوخت یارانه‌ای است. اگر مصرف‌کننده بتواند همیشه از گازوئیل یارانه‌ای استفاده کند، هزینه تولید برق با ژنراتور بسیار کم می‌شود. چرا که، اختلاف چشمگیری میان قیمت گازوییل یارانه‌ای (۴۰۰ تومان در هر لیتر) و گازوییل آزاد (حدود ۳۰ هزار تومان در هر لیتر) وجود دارد. در این وضعیت، ژنراتور از نظر اقتصادی به‌صرفه است. این موضوع برای مصرف‌کننده‌هایی مهم‌تر است که با قطعی‌های طولانی روبه‌رو هستند یا توان زیادی مصرف می‌کنند.

با این حال، ریسک اصلی این گزینه، وابستگی کامل به سیاست‌های یارانه‌ای دولت و احتمال محدود شدن سهمیه یا افزایش قیمت سوخت در آینده است. در صورتی که یارانه‌ها حذف شوند یا کاهش پیدا کنند و همچنین استفاده از گازوئیل آزاد الزام شود، هزینه تولید برق با دیزل ژنراتور به‌شدت افزایش می‌یابد. و توجیه اقتصادی آن به‌طور جدی تضعیف خواهد شد.

سیستم ذخیره‌ساز انرژی (BESS): سرمایه‌گذاری در پایداری

در مقابل، سیستم‌های ذخیره‌سازی انرژی مبتنی بر باتری (BESS) به دلیل عدم وابستگی به سوخت فسیلی، از ریسک کمتری در برابر نوسانات سیاست‌های انرژی برخوردارند. هرچند هزینه سرمایه‌گذاری اولیه این سامانه‌ها بالاست، اما هزینه بهره‌برداری آن‌ها پس از نصب، بسیار پایین است. بنابراین در بلندمدت ثبات بیشتری در هزینه تأمین انرژی ایجاد می‌کنند.

مقایسه مالی

از دیدگاه اقتصادی، مدل تامین برق مصرف کننده نیز بر روی انتخاب  تاثیر می‌گذارد. باید در نظر داشت که دیزل ژنراتور می‌تواند تا زمانی که دارای سوخت است و تا سقف توانش در روز توانایی روشن ماندن دارد. ولی باتری بر اساس میزان ساعاتی که در ظرفیت آن تعیین شده است قابلیت کارکرد دارد. بنابراین، در شرایطی که محل استفاده از برق دور از شبکه شهری است و نیاز به تولید برق وجود دارد، به طور قطع استفاده از دیزل ژنراتور ضروری است همچنین در شرایط استفاده از نیروگاه‌های پنل خورشیدی نیز می‌تواند مفید باشد. 

از سوی دیگر، اگر قطع شدن برق دارای الگو است و در ساعات پیک مصرف نیاز به استفاده از برق اضطراری است، گزینه مناسب باتری می‌باشد. همچنین در شرایط استفاده از پنل خورشیدی برای تامین برق در شب، استفاده از باتری کارایی دارد. شرایط دیگری که منجر به استفاده از ذخیره ساز باتری می‌شود، هنگام مدیریت مصرف است به عبارتی همان پیک زدایی. در این حالت می‌توان در ساعاتی که برق شبکه گرانتر است، از باتری استفاده کرد.

جمع‌بندی

این بررسی نشان می‌دهد در شرایطی که دسترسی به گازوئیل یارانه‌ای قطعی، پایدار و بلندمدت نیست، استفاده از باتری‌های ذخیره‌ساز انرژی از منظر مدیریت ریسک و پایداری اقتصادی، گزینه‌ای منطقی‌تر و کم‌ریسک‌تر ارزیابی می‌شود. در مقابل، دیزل ژنراتور تنها در شرایطی که تضمین ادامه تخصیص سوخت یارانه‌ای وجود داشته باشد، می‌تواند به عنوان گزینه اقتصادی برتر مطرح شود.